سرکشی در تاریخ//

از هتل دولتی با شيشه‌هاي الوان تا هيلتون،اينترکنتينانتال،هايت،شرايتون!

17 خرداد 1393 ساعت 6:59

کاروانسراها از يادگارهاي پر ارزش معماري ايران قلمداد مي‌شوند که از روزگار کهن به دلايل گوناگون ارتباطي چون جريان اقتصادي، نظامي، جغرافيايي و مذهبي بنياد گرديده و در ادوار مختلف به تدريج گسترش يافته‌اند.


مسافرت‌هاي نخستين در سرزمين ايران

خبرایرانی-آثار به دست آمده در (سيلک) و (تپه‌حصار) و برخي ديگر از نقاط باستاني فلات ايران ثابت مي‌کند که در هزاره‌هاي پيش از ميلاد انسان‌هايي بوده‌اند که جهت دادوستد و معاوضه اجناس، رنج سفر را به خويش هموار مي‌ساختند و صدها کيلومتر راه را روزها و شب‌ها، پاي پياده طي مي‌کردند تا کالايي را از ناحيه دور دستي به ناحيه ديگر برده و با اجناس آن‌جا معاوضه کنند. مطالعه راه‌هاي ارتباطي و جاده‌هاي بازرگاني و نظامي و نتايج تحقيقات و کاوش‌هاي باستان‌شناسي معلوم مي‌دارد که از گذشته دور نياز وافري به وجود ايستگاه‌هاي بين راه و امنيت و رفاه کاروانيان احساس مي‌شده است. بر طبق منابع تاريخي اولين کاروانسراها در ايران، در زمان هخامنشيان بنيانگذاري شده است.

هرودوت، مورخ يوناني در کتاب خود از ساختمان‌هايي گفتگو مي‌کند که توسط هخامنشيان ايران، شوش و سارد ساخته شده بود. وي از يکصدويازده بناي شبيه کاروانسرا (چاپارخانه) نام مي‌برد که در فاصله‌اي حدود 2500 کيلومتر بين پايتخت هخامنشي و سارد بنا گرديده بودند.

در دوره اشکانيان، در نجد ايران، (استپ آسياي مرکزي تا منطقه‌ بين‌النهرين)، ايستگاه‌هاي ارتباطي و کاروانسراهايي وجود داشته است.

در دوره‌ ساسانيان ايجاد راه‌ها و جاده‌ها حائز اهميت بودند. در اين دوره اقتصاد کشور وارد مرحله نويني گشت که اين امر باعث شد در مسير جاده‌هاي تجارتي و اصلي کشور، کاروانسراهايي ايجاد گردد. از جمله اين کاروانسراها، مي‌توان به کاروانسراي دروازه گچ، کنارسياه در استان فارس، ديرگچين و رباط انوشيرواني در امتداد جاده ابريشم اشاره کرد.

از بناهاي اقامتي دوران اسلامي، رباط‌‌‌ها و کاروانسراهاي مهمي به‌جاي مانده است. قسمت‌هايي از "رباط ماهي" که در دور‌‌‌‌‌‌ه غزنويان به صورت چهار ايواني بنا گرديده بود در 66 کيلومتري شرق مشهد به چشم مي‌خورد. همچنين در 130 کيلومتري مشهد نيز آثاري از رباطي با ارزش و در خور توجه، به نام " رباط شرف" باقي مانده است. اطلاعات درباره‌ کاروانسراهاي اوايل اسلام چندان زياد نيست، زيرا کاروانسراهايي از اين زمان به‌جاي نمانده تا بتوان خصوصيات و معماري آن را توصيف کرد. در سفرنامه ناصرخسرو مي‌خوانيم: به هنگام اقامت او در اصفهان در يک کوي شهر 200 صرافي و 50 کاروانسرا بوده است.

در دوره‌ها‌ي سامانيان، آل‌بويه، آل‌زيار و غزنويان احداث کاروانسراها رونق زيادي گرفت. با حملات مغول، مدتي فعاليت ساختماني در کليه شهرها متوقف گرديد ولي با تاسيس سلسله‌ ايلخانيان به‌تدريج احداث بناهاي مذهبي و غيرمذهبي رونق يافت. به فرمان غازان‌خان، نخستين ايلخان مسلمان مغول در مسير راه‌ها، در هر سه فرسنگ يک "يامخانه"ساخته شد. حملات مجدد مغولان در اوايل قرن نهم هجري توسط تيمور بار ديگر خرابي‌ها و ويراني‌هاي بسياري در شهرها و آبادي‌هاي ايران بر جاي گذاشت. تيمور پايتخت خود را سمرقند قرار داده و پس از چندي اين شهر و شهرهايي چون بخارا و هرات مرکز هنرهاي اسلامي گرديد. در عهد جانشينان تيمور، مانند شاهرخ، الغ بيگ و بايسنقر مجدداً فعاليت معماري و ديگر هنرها رونق و توسعه يافت و بناهاي متعددي به ويژه بناهاي مذهبي در نقاط گوناگون در شرق ايران بنياد گرديد.

از دوران مغول آثار چندين کاروانسرا باقي مانده است که دلالت بر اهميت و عظمت اين ابنيه و همچنين رونق سير و سياحت در آن روزگار دارد.

عصر طلايي و شکوفايي احداث کاروانسراهاي زيبا از زمان سلسله‌ صفوي آغاز ‌شد. رونق تجارت داخلي و خارجي و اهميت دادن به راه‌ها و شهرهاي زيارتي باعث گرديد که با بنياد کاروانسراها در هنر معماري و تزئينات معماري نيز تحولات جديدي آغاز شود. دوران صفوي را مي‌توان يکي از درخشان‌ترين ادوار توسعه سياحت در ايران به حساب آورد.

در ساختن کاروانسراهاي شاه‌ عباسي، نهايت دقت به عمل آمده است تا آسايش کاروانيان به بهترين وجهي تأمين گردد، هر کاروانسرا از يک حياط داخلي، يک حياط خارجي و يک رديف ساختمان بين آن، تشکيل مي‌شود. کاروان به حياط داخلي وارد شده و در ايوان‌هاي دور محله باراندازي مي‌کرد، پشت اين ايوان، اتاق مستخدم و آشپزخانه قرار داشت و پشت آن اتاقي اربابي ساخته شده بود. بارگيري چهارپايان از ايوان بيروني صورت مي‌گرفت، به اين طريق ورود کاروان به حياط اندروني و خروج از آن، از حياط بيروني انجام مي‌گرفت به طوري که کاروان‌هايي که به کاروانسرا مي‌آمدند و آن‌هايي که از کاروانسرا خارج مي‌شدند با هم تماس نداشتند و باعث زحمت يکديگر نمي‌شدند.

در دوران قاجار، همانند دوره‌هاي گذشته براي رفاه حال مسافران در کنار جاده‌هاي کاروان‌رو و شوسه کشور، اماکن اقامتي و پذيرايي متعددي احداث شد و با ورود اتومبيل به ايران و ساير وسايل نقليه موتوري، فاصله‌ها کاهش يافت و به تبع آن کاروانسراها و رباط‌ها رونق خود را از دست دادند و متروک شدند. برخي کاروانسراها تعمير شدند و داراي اتاق‌هاي مجزا و تجهيزات پيشرفته از جمله تخت خواب و مبل شدند. يکي از بهترين نمونه‌هاي اين تأسيسات اقامتي- پذيرايي دوره‌ قاجار، کاروانسراي مدرن علي‌آباد به سال 1271 خورشيدي (بعد از احداث راه جديد شوسه قم) بود که به وسيله آقا ابراهيم امين‌السلطان ساخته شد. نانوايي، قهوه‌خانه، حمام با سرويس‌ کامل و يک مسافرخانه يا مهمانسرا، ديگر قسمت‌هاي اين مجتمع را تشکيل مي‌دادند، باغ زيبايي در کنار مجتمع قرار داشت که شامل خيابان‌هاي منظمي نيز بود.

در قزوين نيز بنا به دستور ناصرالدين‌ شاه قاجار ميهمانخانه‌اي براي استقرار سفراي خارجه ساخته شد. ساختمان اين ميهمانخانه‌ 2 طبقه را ايواني با ستون‌هاي آجري احاطه کرده بود، و در مقابل اين بنا نيز باغچه و حوضي بزرگ قرار داشت. اتاق‌هاي مفروش و مرتب و خوراک خوب اين ميهمانخانه براي مسافران داراي تجمل عالي بود.

يکي از سياحان مغرب زمين به نام "ارنست اورسل" (جهانگرد بلژيکي) در سفرنامه خود به سال 1882 ميلادي برابر با 1261 هجري شمسي، در پايتخت قديم صفويه به هتل دولتي اشاره مي‌کند و به شرح مختصري از آن مي‌پردازد: «به يک ساختمان دو طبقه بزرگ رسيدم، دور تا دور اين ساختمان بزرگ را يک رديف ستون احاطه کرده بود و در مقابل آن باغچه‌اي پر از گل قرار داشت. به غير از طبقه‌ همکف، در طبقه اول تعداد زيادي اتاق با اسباب و اثاثيه بسيار مجلل قرار داشت. بزرگ‌ترين قسمت ميهمانخانه، تالار وسيعي بود که به وسيله ارسي‌هاي بزرگ که شيشه‌هاي الوان آن با ظرافت و اشکال زيباي هندسي، پهلوي هم چيده شده بود، از بيرون نور مي‌گرفت.»

اورسل، "هتل فرانسه" (Hotel de France) نخستين و تنها هتل در تهران را چنين توصيف کرده: «هتل فرانسه، نخستين ميهمانخانه پايتخت بود. اتاق‌ها به سبک هلندي تزئين شده بود و داراي تختخواب با ملحفه‌هاي سفيد و تميز بود. غذايي که براي شام پخته بودند غذاي بسيار مطبوعي بود.»

اماکن اقامتي، پذيرايي در دوران معاصر

در سال‌هاي نخست قرن اخير در ايران توجه چنداني به امر تأسيسات اقامتي و پذيرايي مبذول نمي‌شد. مسافران داخلي علاقه‌اي به اقامت در ميهمانخانه‌ها از خود نشان نمي‌دادند و بيش‌تر در منازل دوستان و اقوام مقيم مي‌شدند.

اغلب شهرها فاقد ميهمانخانه بود به استثناء رشت و بندر انزلي که داراي مهمانخانه‌هاي نسبتاً خوبي بودند و در اين ميان در قزوين و تهران نيز چند ميهمانخانه داير شده بود.

در سال 1306 يک مهاجر روسي به‌نام (خاچيک ماديسکيانس) کافه نادري را در خيابان نادري (جمهوري امروز) داير کرد. اين شخص براي اولين بار در تهران به‌کار شيريني‌پزي پرداخت و چندي بعد در جوار کافه نادري ميهمانخانه‌اي به همان نام احداث کرد که هنوز داير است. براي نخستين بار در تهران، رستوران اين هتل بود که غذاهاي فرنگي، چون بيفتک و بيف‌استروگانف و غيره به ايرانيان عرضه کرد.

همچنين کافه گلاسه، انواع قهوه ترک و فرانسه و انواع نان‌هاي قالبي نيز براي اولين مرتبه به وسيله مؤسس اين ميهمانخانه در اختيار علاقه‌مندان گذاشته شد.

ميهمانخانه‌ فردوسي در سال 1314 خورشيدي در خيابان فردوسي از طرف بلديه تهران افتتاح شد. اين ميهمانخانه مجهز به سالن‌هاي مجلل، اتاق‌هاي حمام‌دار و همه نوع امکانات خوب و قابل استفاده بود. در سال 1315 خورشيدي موسسه‌ ميهمانخانه‌ها با بهره‌برداري از چند ميهمانخانه، فعاليت هتلداري خود را آغاز نمود. اين ميهمانخانه‌ها عبارتند از: ميهمانخانه دربند (در دامنه کوه دربند) ‌و ميهمانخانه گچسر که در140 کيلومتري تهران در کنار جاده چالوس واقع شده است. ميهمانخانه چالوس نيز از هتل‌هاي قديمي موسسه‌ ميهمانخانه‌ها بود که تا سال 1340 داير بود.

ميهمانخانه رامسر با 38 اتاق در سال 1316 خورشيدي احداث شد و هنوز داير است. ميهمانخانه‌هاي قديم بابلسر، قائم‌شهر (شاهي) و آمل نيز فعاليت‌شان در سال‌هاي اخير متوقف شده است.

از قديمي‌ترين واحدهاي اقامتي و پذيرايي تهران که امروزه فقط نامي از آن‌ها باقي مانده است، مي‌توانيم ميهمانخانه مدرن گراندهتل را نام ببريم. گراندهتل، از مجلل‌ترين و معروف‌ترين هتل‌هاي نيم قرن پيش تهران بود. اين هتل در خيابان لاله‌زار، کمي بالاتر از کوچه ملي قرار داشت و در سال‌هاي پيش هر وقت ميهمان سرشناسي از خارج به تهران مي‌رسيد، تنها محلي که براي اقامت او در نظر گرفته مي‌شد گراندهتل بود. اين هتل سالن بزرگي داشت که هنرمندان آن روز ايران در آن به اجراي برنامه مي‌پرداختند. عشقي و عارف بهترين نمايشنامه‌هاي خود را در سالن گراندهتل به معرض نمايش مي‌گذاشتند. به تدريج که هتل‌هاي ديگري در تهران ساخته شد، اين هتل کم‌کم از رونق افتاد و تعطيل شد.

در سال 1333 بار ديگر اهميت جلب سياحان و سير و سياحت با توجه به جنبه‌هاي اقتصادي آن مورد توجه واقع شد. در اين دوره، هتل‌ها و کافه‌رستوران‌هاي متعددي در شهرهاي مسافرپذير تأسيس شد و نياز مبرم به کارکنان ماهر و تحصيل کرده، سبب شد مؤسسه ميهمانخانه‌ها در سال 1337 خورشيدي براي تامين کادر مورد نياز خود يک کلاس آموزش هتلداري داير نمايد.

بعد از تشکيل سازمان جلب ‌سياحان (17 فروردين 1342) نظارت در تاسيس و اداره‌ ميهمانخانه‌ها و ميهمانسراها و درجه‌‌بندي آن‌ها با همکاري اين سازمان انجام پذيرفت. شرکت سهامي تاسيسات جهانگردي، به منظور تجهيز و اداره‌ مهمانسراهاي متعلق به سازمان جلب سياحان و شهرداري‌ها برپا شد و بعدها واحدهاي اقامتي و پذيرايي آن به منظور پاسخ‌گويي به نياز و توجه عمومي و به‌خاطر ارزشمند کردن يک منطقه جهانگردي بالقوه، ايجاد گرديد.

هم‌اکنون سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، وظايف اين شرکت را به عهده داشته و ميهمانسراها، هتل‌ها،‌ اردوگاه‌ها و رستوران‌هايي را در سراسر کشور تحت پوشش دارد.

از سال‌هاي پيش از انقلاب اسلامي علاوه بر سازمانهاي دولتي و بخش خصوصي، سرمايه‌گذاران جهاني هتلداري نيز نسبت به تأسيس هتل در ايران علاقه‌مندي زيادي نشان دادند. هتل هيلتون، هتل اينترکنتينانتال، هتل هايت، هتل شرايتون جزء اين گروه هستند که توسط شرکتهاي زنجيره‌اي هتل‌سازي خارجي در ايران سرمايه‌گذاري شدند که پس از انقلاب اسلامي سرپرستي و مالکيت اين هتل‌ها به سازمان‌هاي مختلف سپرده شد. اين هتل‌ها جزء هتل‌هاي پر ستاره کشورمان هستند. در سال‌هاي اخير نيز شاهد رشد هتل‌سازي توسط برخي سازمان‌ها، بانک‌ها و حتي افراد سرمايه‌گذار هستيم.

گروه هتل‌هاي هما، شرکت مهمانخانه‌هاي ايران، از جمله سازمان‌هايي هستند که برخي از هتل‌هاي طراز اول کشور را در تملک خود دارند. شهر مقدس مشهد در استان خراسان رضوي هميشه گوي سبقت را در تعداد هتل‌هاي موجود ربوده است. جزيره‌ کيش با به وجود آوردن مراکز خريد و منطقه آزاد تجاري و نيز اماکن تفريحي و توريستي، هتل‌هاي لوکس و قابل رقابتي را دارد. بازسازي و تغيير کاربري در کاروانسراهاي قديمي نيز يکي از حرکت‌هاي قابل تأمل در صنعت هتلداري است، حرکتي که نقطه‌ اوج آن را در هتل عباسي اصفهان مي‌توان ديد و اکنون شاهد توسعه اين امر توسط ديگر متوليان صنعت هتلداري کشور مي‌باشيم. قلعه‌ " گوگد" در گلپايگان نيز نمادي از تبديل يک قلعه‌ قديمي به هتل است.



امیر شفیعی-کارشناس گردشگری


کد مطلب: 6616

آدرس مطلب: http://newsirani.com//note/6616/هتل-دولتی-شيشه-هاي-الوان-هيلتون-اينترکنتينانتال-هايت-شرايتون

خبر ایرانی
  http://newsirani.com