در چهارشنبه سوری چه می گذشت؟/ نه از قاشق زنی خبری هست نه از شاهنامه خوانی
تاریخ انتشار : سه شنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۳۲
کد مطلب: 99258
 
«زردی من از تو سرخی تو از من» جمله‌ای که هر کدام از ما حداقل یک‌بار آن را تکرار کرده‌ایم. مصرع خاطره‌انگیزی که مردم چهارشنبه آخر سال آن را زمزمه می‌کنند و از روی آتش می‌پرند تا برای یک‌سال خنده بر لبان‌شان نقش ببندد و از خمودگی به دور باشند؛ آیینی که در کنار قاشق‌زنی سعی دارد رسوم گذشتگان را زنده نگه دارد و سرمنشأ نشاط و صمیمیت افراد یک جامعه باشد.
به گزارش خبرایرانی، «زردی من از تو سرخی تو از من» جمله‌ای که هر کدام از ما حداقل یک‌بار آن را تکرار کرده‌ایم. مصرع خاطره‌انگیزی که مردم چهارشنبه آخر سال آن را زمزمه می‌کنند و از روی آتش می‌پرند تا برای یک‌سال خنده بر لبان‌شان نقش ببندد و از خمودگی به دور باشند؛ آیینی که در کنار قاشق‌زنی سعی دارد رسوم گذشتگان را زنده نگه دارد و سرمنشأ نشاط و صمیمیت افراد یک جامعه باشد.

اگرچه گذر زمان این رسم و رسوم را کمی از شکل اصلی‌اش دور کرد اما هنوز هم در گوشه و کنار این مرز و بوم، مردم سعی می‌کنند تا این آداب و رسوم و بن‌مایه اصلی‌اش را حفظ کنند؛ شاید فکر می‌کنند از این طریق می‌توانند الگوی صحیحی را به نسل‌های دیگر انتقال دهند. چهارشنبه سوری یکی از همان‌هاست. جشن آخرین چهارشنبه سال که در گذشته‌ای نه چندان دور همه را گرداگرد خانه مادربزرگ جمع می‌کرد تا با روشنای آتشی در دل شب آن شب را دسته جمعی جشن بگیرند. اکنون چند سالی است که این رسم و رسوم رنگ باخته‌و ازماهیت اصلی خود دور شده‌اند؛ نه از آتش و پریدن از روی آن خبری ‌است و نه از نشاطی که در گذشته اهالی یک محل را دور هم جمع می‌کرد.

مصطفی‌آب‌روشن،جامعه‌شناس چهارشنبه ‌سوری را فرصتی برای تکرار فرهنگ باستانی می‌داند و می‌گوید:«یکی از موضوعاتی که نظام اجتماعی از آن رنج می‌برد، شیوه نادرست حل مسائل اجتماعی است. به عبارت دیگر همواره سعی برآن بوده که موانع را با پاک کردن صورت‌مساله حل یا کنترل کنیم». البته فراموشکاری گویی عادت بشر امروزی شده چون شاید این تفکر اشتباه برای خود جایی باز کرده که فراموشی فرهنگ‌ورسوم به معنای رفتن به سوی مدرنیته است؛ تفکری که در دنیای واقعی معنا و مفهومی ندارد.

سنتی نو ظهور

فراموش کرده‌ایم تا برای نسل جدید از خاطرات‌مان بگوییم انگار که رسم و رسوم به دست فراموشی سپرده شده‌اند؛ نه از شاهنامه‌خوانی خبری هست نه از قاشق‌زنی که قدیمی‌ترها آن را عامل صمیمیت می‌دانستند و داستان‌های پدربزرگ‌ها از آتش‌روشن کردن برای چهارشنبه‌سوری، تنها باقی‌مانده اين سنت ترقه های پرسروصدا هستند؛ ترقه‌هایی که نه در خود فلسفه‌ای دارند و نه شادی را به جامعه پیوند می‌دهند بلکه نوجوانان می‌خواهند هیجانات خودرا با ترقه بروز دهند، خشونتی که گاهی جان ‌می‌گیرد و می‌سوزاند تا جایی که در سال‌های اخیر صفحه تلویزیون و روزنامه‌ها از تصاویر وحشتناک این شب‌شیرین گذشتگان قاب مي‌شوند. قاب‌هایی که از واقعه شومي خبر می‌دهند. شاید برای همین است که با شروع اسفند توصیه‌هایی برای چهارشنبه سوری قدیم و چهارشنبه سوزی این روزها می‌شود.

آب‌روشن نیز یکی از جامعه‌شناسانی است که با این پدیده مخالفت دارد و می‌گوید: «نکته تاسف‌بار اینکه بازتولید این شادی‌های کاذب و ناهنجار که امروزه شاهد آن هستیم، پس از سال‌ها خود به عنوان سنتی نوظهور جایگزین آیین چهارشنبه‌سوری شده است به‌طوری که در سال‌های گذشته، پیامدهای وارونه‌ای جز غم‌‌و‌اندوه در پی نداشته است. درواقع چهارشنبه‌سوری در جامعه ما نمادی ضداجتماعی و اعتراضی به خود گرفته که به شکل ضمنی انعکاس نادیده‌انگاری نسبت به ارزش‌های اجتماعی است. به همین دلیل برای اینکه چهارشنبه ‌سوری از یک معضل اجتماعی تبدیل به آیینی شود که به نشاط جمعی کمک می‌کند، باید سه گام بنیادی از سوی نظام اجتماعی برداشته شود.

نخستین گام پذیرش این سنت باستانی مانند دیگر اعیاد و مناسبت‌های آیینی به‌عنوان یک واقعیت اجتماعی است، دومین قدم همدلی و همسویی مسئولان و نهادهای فرهنگی با شادی و نشاط اجتماعی و در گام سوم اتخاذ سیاست یک‌پارچه‌اي از سوی شهرداری‌ها و رسانه ملی و پلیس تا استقرار نشاط اجتماعی به‌خوبی محقق شود».

این جامعه‌شناس با ابراز تاسف در زمینه فراموشی فرهنگ‌و‌رسوم گذشته در این زمینه ادامه می‌دهد:«این روزها و با نزدیک شدن عید نوروز یکی از مسائل حايز اهمیت شیوه رویارویی با مراسم چهارشنبه‌سوری است که فرهنگ استحاله شده اين سنت در شکل کنونی علت نیست بلکه معلول نادیده‌انگاری مناسبت‌های باستانی است که این موضوع اشتباه تاریخی خواهد بود».

چاره اندیشی برای هیجانات

این واقعیت را نمی‌توان کتمان کرد که جوامع روی سنت‌ها و آیین خود قامت راست کرده و ایستاده‌اند؛ سنت و آیین‌هایی که ریشه در گذشته دارند که نبود آن‌ها معنایی جز بی‌هویتی جامعه ندارد. شاید برای همین است که جوامع مختلف این روسم را به فراخور حال خود زنده نگه داشته و همواره سعی در احیای آن دارند؛ چراکه گاهی اوقات فراموشی ما با نابودی تفاوت چندانی ندارد. اما سوال اصلی این است كه ما برای این فراموشی چه چاره‌اي انديشيده‌ایم و چه می‌توانیم کنیم؟

آب‌روشن اجرای موسیقی سنتی به شکل زنده، نورافشانی میادین شهرها را نخستین راهکار برون‌رفت از این فراموشی تاثیرگذار می‌داند و عقیده دارد:« اهدای وسایل آتش‌بازی استاندارد و بی‌خطر در محله‌های محروم شهر یا هرگونه همراهی که به تخلیه هیجانات کمک کرده و به نشاط جمعی منجر شود به‌طور بالقوه می‌تواند این سیل خروشان را تبدیل به سرمایه‌ای اجتماعی کند.

شادی و نشاط اجتماعی لازمه سلامت جسم و روان شهروندان به‌خصوص جوانان جامعه است. در حقیقت همدلی و مشارکت نهادهای فرهنگی و اجتماعی با جوانان واقعیتی است که باید جامه‌عمل پوشانده شود.

جامعه امروز ما و نسل چهارم نیازمند این است این جشن را به رسمیت بشناسند چون نه تنها این همزبانی، آرامشی را در میان جوانان حکم‌فرما می‌کند بلکه یک نوع کنترل درونی در افراد شکل می‌گیرد که اجازه کج‌رفتاری در فضاهای عمومی را به اشخاص نمی‌دهد و اگر افرادی هنجارهای اجتماعی را رعایت نکنند، نیازی به برخوردهای رسمی و پلیسی نخواهد بود زیرا به‌طور حتم، رفتار ناصحیح آن شخص یا گروه با واکنش‌های خود جوش جوانان روبه‌رو خواهد شد».

زنده کردن آیین‌ها، نشاط جامعه

مدیریت شاید نقطه‌ضعف این روزهای ما باشد؛ مدیریتی که می‌تواند هم آیین‌ها را زنده کند و هم شادی چنین سنت‌هایی را به جامعه بازگرداند.چهارشنبه‌سوری از همان نشاط‌هایی است که در گذشته وجود داشته اما اکنون تغییر شکل داده، گویی شکل واقعی این سنت دیرینه به دست فراموشی سپرده شده. شور و نشاط اجتماعی یکی از مهم‌ترین ضروریات نسل امروز است؛ چرا که این نسل با فراهم بودن شرایط اجتماعی می تواند هیجانات خود را به شکل مطلوب بروز دهند. بخشی از این شور و نشاط را می‌توان در آیین و سنت‌ءهای گذشته جست و جو کرد. شاید برای همین بود درگذشته با وجود فراز و فرودها جامعه از نشاط بیشتری برخوردار بود. نشاطی که به واسطه آن فرهنگ ایرانی را زنده نگه‌می‌داشت.

این جامعه‌شناس با ابراز تاسف پیرامون عملکرد نامناسب مسئولان در این زمینه بیان کرد:« امروزه این جشن باستانی به علت رهاشدگی و به رسمیت نشناختن از سوی نهادهای مسئول، در حال از دست دادن پتانسیل و سرمایه‌ای اجتماعی هستیم که می‌توانست عملکرد بالقوه‌ای را از خود نشان دهد. زیرا جوانان ما در جامعه کنونی بیش از هرچیز به نشاط و عاملی برای تخلیه هیجانات خود نیاز دارند؛ در صورتی‌ که این روزها چهارشنبه‌سوری به کابوس ناخواسته‌اي تبدیل شده است. در حالي‌که تاحدودي در ت مامی جوامع موجود، جشن‌های ملی را به‌عنوان آیین‌های پذیرفته شده پاس می‌دارند و در روند جامعه‌پذیری به نسل‌های آینده منتقل می‌کنند. در جامعه ما نیز از جمله این جشن‌ها چهارشنبه‌سوری است؛ جشنی که در گذشته فرارسیدنش مترادف با شادی،همدلی و محبت‌افزایی بود. امروزه به دليل حاکم بودن نگاه‌های امنیتی و بی‌تفاوتی ساختاری نسبت به شادی و نشاط اجتماعی به عاملی آسیب‌زا تبدیل شده است».

آب‌روشن نگاه قهری به این مساله را نیز مشکل‌زا می‌داند و می‌گوید: «به‌جای اینکه ابزار های شادی و نشاط اجتماعی کم‌خطر در اختیار جوانان قرار دهیم و زمینه نشاط اجتماعی را در میادین و محله‌های شهری فراهم کنیم، شاهد یک نگاه پلیسی و قهری با این سنت پذیرفته شده اجتماعی هستیم که از منظر جامعه‌شناختی واکنش‌های افراطی جوانان را در پی دارد. با سوءمدیریت فرهنگی در هدایت نشاط اجتماعی در مسیری درست و شایسته، شاهدیم کلیت جشن چهارشنبه‌سوری به‌عنوان یک تهدید اجتماعی فرض شده و از کارکردهای مثبت آن غفلت می‌شود. واقعیت‌های موجود، ما را به این نتیجه می‌رساند که ممنوعیت، مخالفت صریح و طرد ساختاری سنت‌هایی که از منظر اجتماعی پسندیده تلقی می‌شود، از عواملی است که جوانان را در مقابل پلیس قرار داده به‌طوری که جشن چهارشنبه‌سوری را مبدل به رفتارهای ضداجتماعی کرده است».

بنابراین باید با فراهم کردن محیط امني که مایه دلگرمی جامعه شود شرایط نشاط را برای جوانان فراهم کرد تا از این طریق جوانان و نوجوانان برای تخلیه انرژی هنجار ها را به نا هنجاري‌های اجتماعی مبدل نکنند. همچنین از این طریق می‌توان تهدیدهايي که اکنون گریبان‌گیر جامعه شده‌اند تحت کنترل گرفت، یکی از راهکارهای محقق شدن این موضوع زنده نگه داشتن آیین‌های گذشته آن هم به شکل قدیمی است زیرا از این طریق می‌توان به بازگشت نشاط اجتماعی امیدوار بود.

توصیه­ های معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ درباره چهارشنبه سوری

در روزهای پایانی سال همه در حال آماده شدن برای نوروز هستند؛ از خانه تکانی گرفته تا خرید لباس­‌های نو و تصمیم به تغییر برخی رفتارهای ناهنجار. اما در چهارشنبه آخر سال برخی نوجوانان و جوانان به ‌دليل رفتارهای غیر مسئولانه و غیر عاقلانه، سال نو را برای خود و اطرافیان تلخ می­ کنند و متاسفانه هر ساله در چهارشنبه آخر سال شاهد مجروح شدن تعدادی از شهروندان و گاهی از دست دادن جان آنان هستیم.

امیدوارم با هوشیاری و مشارکت همه شهروندان برای امنیت چهارشنبه آخر سال و توجه به توصیه­‌های زیر، نوروز را همراه با سرور و شادی داشته باشید.

در آستانه سال نو با آموزش و کنترل فرزندان خود، از وقوع حوادث ناگوار پیشگیری کنیم.

پدر و مادر گرامی، فرزندان خود را در جشن­‌ها و شادی­‌ها همراهی كرده و مواظب سلامتی آنان باشند.

فرزندان خود را نسبت به عواقب خطرناک بازی با مواد منفجره و آتش­‌زا آگاه کنیم.

با تفریحات ناسالم و ترقه بازی موجب ترافیک و شلوغی خیابان­ ها نشویم.

صدای ناشی از انفجار برای نوزادان، خانم‌­های باردار، بیماران و سالمندان بسیار خطرناک است.

در صورت اطلاع از خرید و فروش و توزیع مواد آتش زا مراتب را به مرکز فوریت­‌های پلیسی 110 اطلاع دهیم.

از نگهداری مواد آتش زا و تهیه و ساخت وسایل آتش بازی دستی توسط فرزندان‌مان خودداری كرده و نظارت بر موضوع را جدی بگیریم.

مراقب رفتارهای خطرناک و ناهنجار افراد بوده و در صورت لزوم مراتب را به واحدهای گشتی نیروی انتظامی یا پلیس 110 اطلاع دهید.

شهروندان عزیز در روزهای نزدیک به سال نو، بیش از پیش با درایت و عقلانیت قبل از هرکاری به عواقب آن بیندیشند و رفتارها و تصمیم‌­های مسئولانه داشته باشند.
Share/Save/Bookmark