افزایش رشد بی فرزندی و تک فرزندی در کشور
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۲۶ آذر ۱۳۹۳ ساعت ۰۹:۴۴
کد مطلب: 12050
 
خانواده یکی از مهمترین و اصلی‌ترین نهادهای اجتماعی است و اولین هسته زندگی اجتماعی بشر از خانواده آغاز می‌گردد. از این رو تغییرات ارزشی در حوزه خانواده در جامعه نیز تأثیرگذار است و البته تغییر در عرصه‌های گوناگون جامعه اعم از فرهنگی و اقتصادی و... نیز در مناسبات خانوادگی تأثیرگذار است.
خبر ایرانی: پرورش فرزندان فرایند تقویت و حمایت از پیشرفت فیزیکی، عاطفی، اجتماعی و فکری کودک از نوزادی تا بزرگسالی است.پرورش به جنبه‌های رشد و نمو کودک منهای رابطه ژنتیکی با پدر و مادر توجه دارد. معمولاً والدین بیولوژیک وظیفه پرورش کودک را به عهده دارند، علاوه بر این دولتها و انجمن‌ها نیز در این مورد نقش بازی می‌کنند. در مورد کودکان یتیم و یا رها شده وظیفه مراقبت از کودکان را به سرپرستان غیر هم خون یا پرورشگاه می‌سپارند.

به گزارش خبر ایرانی، خانواده یکی از مهمترین و اصلی‌ترین نهادهای اجتماعی است و اولین هسته زندگی اجتماعی بشر از خانواده آغاز می‌گردد. از این رو تغییرات ارزشی در حوزه خانواده در جامعه نیز تأثیرگذار است و البته تغییر در عرصه‌های گوناگون جامعه اعم از فرهنگی و اقتصادی و... نیز در مناسبات خانوادگی تأثیرگذار است.

یکی از عرصه‌ هایی که در این سالها دست‌خوش تغییر و تحولات بسیاری شده فرزندآوری و روند رشد جمعیت است. باروری در جمعیت شناسی مفهوم مهمی قلمداد می‌شود و نباید از این موضوع مهم غفلت ورزید.

اهمیت باروری برای جمعیت شناسان تا آنجاست که آن را جزو وقایع چهارگانه حیاتی برمی‌شمارند و از آنجا که در افزایش یا کاهش جمعیت به طور مستقیم تأثیرگذار است به عنوان مهم‌ترین عامل حرکت زمانی جمعیت شناخته می‌شود.

براساس مستندات  وآمار های بدست آمده، در حال حاضر، هرم سنی جمعیت ایران در حال انتقال از جوانی به سالخوردگی است.

بدین ترتیب اگر نقطه شروع کاهش اساسی و مستمر باروری در ایران را سال 1365 در نظر بگیریم، تا سال 1425 ساختار جمعیت ایران کاملا سالخورده خواهد بود. منظور از نرخ باروی کل، تعیین تعداد فرزندانی است که جانشین والدین می‌شوند. طبق آمار سازمان ملل نرخ باروری در ایران در سال 2010 کمتر از 8/1 گزارش شده است. این در حالی است که حداقل نرخ جانشینی برای منفی نشدن نرخ رشد جمعیت در یک جامعه 1/2 برآورد شده است.

اصلی ترین نقش در تحولات جمعیت
ازدواج بنیان خانواده و نقطه آغاز باروری به حساب می‌آید. باروری در ایران در طول سه دهه گذشته به طور چشمگیری کاهش یافته است وگرچه تحقیقات متعددی در زمینه تحولات باروری در ایران انجام شده، اما تاکنون رابطه تغییرات خانواده و باروری کمتر مدنظر محققین قرار گرفته است.

دکتر فرشته روح‌افزا، معاون طرح و برنامه و تدوین سیاست شورای فرهنگی اجتماعی زنان که تحقیقات گسترده و وسیعی را در خصوص رابطه تغییرات خانواده، باروری و بحران ساختاری خانواده و تأثیر آن بر کاهش نرخ باروری انجام داده است بر این مسئله تأکید می‌کند که خانواده یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های تحولات جمعیتی است که نقش عمده‌ای در دگرگونی کمی و کیفی جمعیت هر کشور ایفا می‌کند از این رو سیاست‌های جمعیتی در کشورهای مختلف دنیا، عمدتا حول محور کاهش یا افزایش باروری اعمال می‌شود.»

دکتر روح‌افزا بر این باور است که زمانی که جوامع وارد دومین انتقال جمعیتی می‌شوند، نظام ارزش و نگرشی آنها بویژه در زمینه ازدواج، تشکیل خانواده و ارزش فرزندان تغییرات اساسی می‌یابد، در این مرحله شکل سنتی تشکیل خانواده، تعریف سنتی نقش زنان و مردان در خانه و تعهدات و قیود خانوادگی نیز تغییر خواهد کرد و این به علت حضور بیشترزنان در آموزش، اشتغال و شیوع ارزشهای اجتماعی طبقه متوسط غرب در جوامع در حال توسعه است.»

دکتر روح‌افزا می‌گوید: «افزایش سن ازدواج وتمایل کمتر به تشکیل خانواده، افزایش ناسازگاری‌های زوجین، افزایش طلاق، کاهش نرخ شیوع ازدواج، افزایش نرخ تجرد قطعی، تمایل کمتر به داشتن فرزند و برعکس تمایل بیشتر به خودشکوفایی فردگرایانه، حتی گرایش‌های مردستیزی در بین زنان بیشتر می‌شود و تمام این تغییرات پتانسیل فرزندزایی را در اینگونه جوامع کم خواهد کرد.»

به اعتقاد وی تحولات خزنده و تدریجی شاخص‌های تجرد، ازدواج و طلاق گویای این واقعیت است که زمینه‌های ساختاری فرزندزایی در ایران رو به تضعیف است.

از وی در خصوص عواملی که بر بحران ساختاری خانواده که بر نرخ باروری تأثیرگذار هستند سؤال می‌کنم، وی این عوامل را شامل افزایش سن ازدواج، افزایش آمار طلاق، افزایش نرخ تجرد قطعی و افزایش عدم تمایل به فرزندآوری بر می‌شمرد و می‌گوید: «از بعد جمعیت‌شناسی وقتی که سن ازدواج بالا می‌رود، به تبع آن کاهش باروری نیز اتفاق می‌افتد، چرا که باروری یک دوره خاص دارد ضمن آنکه تولیدنسل و نیز پرورش نیروی کار و تأثیرش در اقتصاد مؤثر است. بنابراین از نظر علم جمعیت‌شناسی هرچه سن ازدواج بالاتر می‌رود، میزان باروری کاهش می‌یابد.»

افزایش سن ازدواج و کاهش باروری
براساس آمارهای رسمی افزایش سن ازدواج در مناطق شهری، بیشتر از مناطق روستایی است و در خانواده‌های مرفه بیشتر از خانواده‌های با سطح اقتصادی پایین‌تر بوده است. در شرایط فعلی افزایش سن ازدواج بر فرزندآوری تأثیر بسزایی دارد.

براساس آمار منتشر شده از سوی دفتر اطلاعات و آمار جمعیتی سازمان ثبت احوال، سهم ازدواج‌های بالای 35 سال برای مردان و ازدواج‌های بالای 30 سال برای زنان در آمارهای سالهای اخیر همچنان روبه افزایش است. به طوری که سهم ازدواج‌های بالای 30 سال برای زنان از 6/3 در سال 84 و از 10/5 در سال 90 به 11/2 در سال 91 افزایش یافته و سهم ازدواج‌های بالای 35 سال برای مردان نیز از 8/6 درصد در سال 90 به 8/8 در سال 91 افزایش یافته است که به اعتقاد خانم دکتر روح‌افزا تمام اینها علائم هشداردهنده‌ای هم برای مردم و هم مسئولان امر است که باید همه نسبت به آنها حساس و احساس مسئولیت داشته باشند.

بهترین سن باروری در زنان
طی سالهای گذشته بهترین سن باروری برای زنان 20 تا 35 اعلام و بارداری‌های بالاتر یا پایین‌تر از این سن، بارداری‌های بالا با ریسک بالا برای مادر و کودک عنوان می‌شد، به گونه‌ای که تقریبا اغلب زنان برای فرزندآوری در سنین بالای 35 سال یا زیر 20 سال دچار نگرانی بودند و این در حالی است که طبق نظر سازمان بهداشت جهانی سن باروری زنان 15 تا 49 سال است.

به گفته یکی از کارشناسان دفتر آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت، اعلام سن ایمن برای باروری بین 20 تا 35 سال از سوی سازمان بهداشت جهانی با توجه به شرایط دهه 60 ایران بوده است و در واقع راهی برای کاهش نرخ جمعیت بوده است که در اثر تبلیغات شدید متأسفانه در این سالها در ذهن مردم جا باز کرده است.

حمایت از زوج‌های جوان و نابارور
علی‌رغم آنکه در خلال سال‌های اخیر همواره هشدارهایی نسبت به کاهش زاد و ولد در کشور و پیرشدن جمعیت مطرح شده که بسیاری از کارشناسان بدرستی آن را حاصل تداوم سیاست کنترل جمعیت در دهه 60 عنوان می‌کنند ولی این معضل با راهکارهایی اصولی و اطلاعات صحیح به خانواده‌ها و حمایت بیشتر مسئولان از زوج‌های جوان قابل جبران است.

مرتضی ابرقویی، کارشناس مسائل اجتماعی در گفت‌وگو با گزارشگر کیهان حمایت از زوج‌های نابارور، ورود بیمه ها به سیاست‌های جدید جمعیتی و رفع قوانین محدودکننده را مهم‌ترین و سریع‌ترین راهکار برای افزایش جمعیت برمی‌شمرد و می‌گوید: «به طور میانگین 20 درصد زوجهای کشور نابارورند، عددی بزرگ که برخی کلان شهرها چون اصفهان به 25 درصد می‌رسد و به شدت نگران‌کننده است و کمتر مورد توجه قرار گرفته است.»

وی می‌گوید: «برنامه‌های حمایتی بیمه مرکزی وضعیت بیمه برای حل معضل کاهش نرخ رشد جمعیت از طریق ارائه خدمات بیمه‌های ناباروری با توجه به بالا رفتن شیوع این مسئله در کشور و هزینه‌های سنگین درمان، می‌تواند راهکار مناسبی برای اعمال سیاست‌های جدید جمعیتی دولت در کشور باشد.»

فرصت فرزندآوری در کشور
فرصت فرزند آوری برخی از زوج های جوان در کشور به دلیل نا بهنجاری های مختلف بر اثر طلاق از بین می رود.

مدیرکل دفتر آمار جمعیتی ثبت احوال با اعلام این خبر افزود: سالانه ۴۱۰ هزار فرصت فرزندآوری در میان زنان هرگز ازدواج نکرده، ۱۰ هزار فرصت در اثر فوت همسر و ۲۰ هزار فرصت بر اثر طلاق از بین می‌‌رود.

علی اکبر محزون گفت: تحلیل‌های انجام شده نشان می‌دهد که در میان زنان ۱۵ تا ۴۹ سال که پتانسیل بالقوه برای باروری دارند شش میلیون و ۶۶۰ هزار نفر هرگز ازدواج نکرده‌اند و فرصت فرزندآوری ۴۱۰ هزار نوزاد که می‌توانست از این زنان متولد شود از دست رفته است.

این آمارها با محاسبه الگوی فعلی نرخ باروری که ۱.۷ تا ۱.۸ بوده و در حال حاضر زیر سطح جانشینی قرار داریم محاسبه شده است.

سالانه ۱۵۵ هزار طلاق در کشور ثبت می‌شود که پیشگیری از آن می‌تواند باعث شود خانواده‌ها به فرزندآوری روی آورند؛ بر این اساس سالیانه ۱۰ هزار فرصت فرزندآوری به واسطه طلاق‌ هایی که انجام می‌شود از دست می‌رود.
Share/Save/Bookmark
کلمات کليدی: فرزند آوری+امیرحسین موحدیان+ازدواج